Chios Guide - Chios internet meeting point

Οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στα Κάτω Φανά από τον Κ. Κουρουνιώτη (1915-1916) και την Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή (1934-35), έφεραν στο φως ένα σημαντικό κέντρο λατρείας, το οποίο ήταν σε συνεχή χρήση από τον 9ο αιώνα π. Χ. Στο χώρο αυτόν, που κατά τους Βυζαντινούς χρόνους μετατράπηκε σε κέντρο Χριστιανικής λατρείας, βρίσκεται σήμερα κτισμένη η εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων.
Τα ελάχιστα αρχαιολογικά στοιχεία που διαθέτουμε για τον αρχαϊκό ναό, που ήταν αφιερωμένος στο Φαναίο Απόλλωνα, καθιστούν αδύνατη την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τις διαδοχικές οικοδομικές φάσεις του ναού, ο οποίος υπέστη μεγάλες καταστροφές κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, όταν πάνω στα λείψανά του κτίστηκε παλαιοχριστιανική βασιλική, την οποία διαδέχτηκε βυζαντινός ναός.
Στον αρχαιολογικό χώρο σώζονται σήμερα, λείψανα του αρχαϊκού ναού και του περιβόλου του, αρχιτεκτονικά μέλη τα οποία επαναχρησιμοποιήθηκαν σε μεταγενέστερες οικοδομικές φάσεις καθώς και λείψανα της παλαιοχριστιανικής βασιλικής.

Οι συστηματικές ανασκαφές, που πραγματοποιήθηκαν από την Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή (1952-1955), έφεραν στο φως τον αρχαίο οικισμό του Εμποριού, που είναι κτισμένος στη νοτιοδυτική κλιτύ του λόφου του Προφήτη Ηλία. Ο οικισμός ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. από τους 'Ιωνες και εγκαταλείφθηκε στο τέλος του 2ου αιώνα π. Χ.
Στην κορυφή του λόφου, αποκαλύφθηκε τειχισμένη ακρόπολη, η οχύρωση της οποίας περικλείει ένα μεγαρόσχημο κτήριο, που εικάζεται ότι ήταν η κατοικία του τοπικού άρχοντα, και ένα ναό, αφιερωμένο στην προστάτιδα του οικισμού Αθηνά. Ο ναός της Αθηνάς, που κτίστηκε στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ., ήταν μια απλή ορθογώνια κατασκευή χωρίς περιστύλιο, με επίπεδη στέγη, που στηριζόταν σε τέσσερις ακανόνιστα τοποθετημένους κίονες. Στο ΒΔ τμήμα του αρχαϊκού ναού, συμπεριλήφθηκε ο βωμός των γεωμετρικών χρόνων, που χρησιμοποιήθηκε ως τράπεζα προσφορών. Στα βόρεια του παραπάνω οικήματος κτίστηκε την ίδια περίοδο ένας μεγάλος ορθογώνιος βωμός, ο οποίος αντικαταστάθηκε κατά τους ελληνιστικούς χρόνους από νεότερο, που κτίστηκε μπροστά στην είσοδό του.
Τη δυτική πλαγιά του λόφου έξω από τα τείχη της ακροπόλεως, καλύπτουν τα οικοδομικά λείψανα κατοικιών και δρόμοι, ενώ κοντά στο λιμάνι, στο πεδινό μέρος του οικισμού, αποκαλύφθηκε και δεύτερο ιερό, το " ιερό του λιμανιού", η θεότητα στην οποία ανήκει δεν έχει μέχρι στιγμής ταυτιστεί. Από το ναό αυτό, που ήταν σε λειτουργία από τον 6ο αιώνα π.Χ. μέχρι τον 1ο αιώνα μ.Χ., σώζονται σήμερα ελάχιστα τμήματα της θεμελίωσής του, καθώς και αρχιτεκτονικά μέλη, τα οποία επαναχρησιμοποιήθηκαν σε μεταγενέστερα οικοδομήματα.

Η Δασκαλόπετρα ή βράχος του Ομήρου που βρίσκεται στην ακτή του Βροντάδου, είναι ένα ιερό αφιερωμένο στη θεά Κυβέλη. Γραπτές μαρτυρίες που αναφέρουν ότι ο Όμηρος έζησε και δίδαξε στη Χίο, οδήγησαν λανθασμένα στην υπόθεση ότι ο βράχος αυτός αποτελούσε "τη σχολή" του Ομήρου, το γνωστό Ομήρειον. Πάνω στο διαβρωμένο βράχο που ταυτίζεται με ένα μονολιθικό άγαλμα-ναό της Κυβέλης όμοιο με τους αρχαϊκούς λίθινους ναϊσκους της, μόλις που διακρίνονται σήμερα, μία ανάγλυφη γυναικεία μορφή που κάθεται σε θρόνο, καθώς και ίχνη από το σώμα και τα πόδια λιονταριών που κοσμούσαν τις υπόλοιπες τρεις πλευρές του. Το μνημείο χρονολογείται στα τέλη περίπου του 6ου αιώνα π.Χ.